Onlangs heeft SEO Economische Onderzoek in het kader van de Regeling periodiek evaluatieonderzoek verschillende fiscale regelingen beoordeeld, waaronder de cultuurgrondvrijstelling overdrachtsbelasting. Deze vrijstelling houdt in dat bij de eigendomsverkrijging van cultuurgrond geen overdrachtsbelasting verschuldigd is, mits de grond gedurende tien jaar agrarisch en bedrijfsmatig wordt geëxploiteerd.

SEO stelt dat de oorspronkelijke doelstelling van de regeling, ‘structuurverbetering’, niet meer goed aansluit bij het huidige beleid. Daarom adviseert SEO het kabinet voor de doelstelling te wijzigen of de regeling af te schaffen. Opvallend is dat SEO daarbij teruggrijpt op de doelstelling uit de jaren zeventig, terwijl de vrijstelling in 2007 ingrijpend is gewijzigd, ruimer is vormgegeven en anders is geformuleerd. Zo verviel onder meer de naburigheidstoets, die in de praktijk veel problemen veroorzaakte.

Omdat het tarief overdrachtsbelasting (voor niet-woningen) 10,4% bedraagt, is het financiële belang van de vrijstelling voor de landbouwsector zeer groot. Bovendien dient zij inmiddels meerdere actuele doelen. De regeling bevordert de mobiliteit van landbouwgrond, ondersteunt extensivering en kringlooplandbouw, vereenvoudigt bedrijfsopvolging en maakt de aankoop van grond voor agrarisch gebruik beter mogelijk. De vrijstelling geldt voor de eigendomsverkrijging van cultuurgronden die in de bedrijfsmatige landbouw worden gebruikt. Hierdoor kunnen ook beleggers met de vrijstelling grond aankopen om vervolgens aan landbouwers met een pachtcontract in gebruik te geven. De vrijstelling heeft daarmee een functie voor een duurzame en toekomstgerichte landbouw. Dit levert positieve effecten op voor klimaat, water- en bodemkwaliteit en stikstofreductie.  De doelstelling van de cultuurgrondvrijstelling kan met wat hiervoor staat worden geactualiseerd. Zo kan zij ook in de toekomst blijven bijdragen aan de duurzame beschikbaarheid en mobiliteit van landbouwgrond voor de agrarische bedrijfsuitoefening.

SEO vraagt om een actualisatie van de doelstelling. Om het kabinet op weg te helpen, stellen wij de volgende actuele doelstelling voor:

Het bevorderen van duurzaam grondgebonden agrarisch gebruik en het faciliteren van de transitie van het landelijk gebied ten behoeve van voedselzekerheid, klimaat, waterkwaliteit, natuurverbetering en biodiversiteit, stikstofreductie en natuurinclusieve landbouw.

Deze nieuwe doelstelling doet recht aan de bredere maatschappelijke functie die de cultuurgrondvrijstelling in de overdrachtsbelasting heeft: een fiscale bijdrage leveren aan de ontwikkeling van het landelijk gebied als geheel.

Het zou goed zijn als de regering deze handschoen oppakt.

Robin Nijhuis, voorzitter Vaksectie Recht van de VLB.

De content is in Nieuwe Oogst gepubliceerd in de uitgave van 9 september 2026.